Σύμβολα και ελευθερία έκφρασης

Η κάθε κοινωνία έχει τα δικά της σύμβολα, με διαφορετικό χαρακτήρα και σημασία το κάθε ένα. Υπάρχουν τα πολιτικά, τα εθνικά αλλά και τα θρησκευτικά σύμβολα, τα οποία αποτελούν σήμα κατατεθέν της κάθε  ιδεολογίας. Έτσι και η Ελλάδα έχει ποικιλία εθνικών, πολιτικών και θρησκευτικών συμβόλων. Όμως, πολλές φορές, τα σύμβολα γίνονται αιτία διαμάχης μεταξύ των οπαδών τους, και ο λόγος είναι η προσβολή αυτών. Τα σύμβολα είναι ευάλωτα στις λέξεις και τις πράξεις των ανθρώπων , οι οποίοι  είτε δεν πιστεύουν σ’ αυτά, είτε θέλουν απλά να εκφράσουν ελεύθερα τη γνώμη τους, σχετικά με τα σύμβολα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την προσβολή συμβόλου, ως επακόλουθο της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης, αποτελεί το συμβάν με τον Τζίμη Πανούση, ο οποίος οδηγήθηκε στην εισαγγελία με την κατηγορία προσβολής και περιύβρισης εθνικού συμβόλου. Ο λόγος ήταν  η αφίσα που διαφήμιζε τις παραστάσεις του, και που απεικόνιζε την Ελληνική σημαία με σφυροδρέπανο στη θέση του σταυρού. Αυτό το γεγονός έθιξε μερικά άτομα, πιστεύοντας ότι η ελευθερία της έκφρασης είχε ξεπεράσει τα όρια του συμβολικού λόγου. Έτσι αυτή η αφίσα υπήρξε το κόκκινο πανί για τους δικαστικούς θεματοφύλακες της τάξης και της ηθικής της υποκρισίας. Η αφίσα, γύρω από την οποία τόσος θόρυβος προκλήθηκε, χαρακτηρίστηκε τέχνη και ο λόγος ήταν συμβολικός χωρίς να θέλει να προσβάλει κανέναν. Όμως, ίσως τελικά τα όρια στην τέχνη να τα βάζει το κοινό.

Επιπροσθέτως, εκτός των άλλων, υπάρχουν και τα ιδεολογικά ή αθλητικά σύμβολα. Αν το κάθε σύμβολο, συμβολίζει τις θυσίες που έχει κάνει ο λαός του έθνους για να υπάρχει, τότε αυτό ισχύει και για τους οπαδούς κάποιας ομάδας που έχουν θυσιαστεί και που προσδίδουν στο σύμβολο αυτή τη σημασία. Δηλαδή, ένας οπαδός του Ολυμπιακού κάλλιστα θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η προσβολή του συμβόλου του δαφνοστεφανωμένου έφηβου αμαυρώνει τη μνήμη των θυμάτων της θύρας 7.

Κατά παρόμοιο τρόπο, έτσι και τα θρησκευτικά σύμβολα, όπως ο σταυρός και οι εικόνες θα μπορούσαν να προσβληθούν από άτομα διαφορετικού θρησκεύματος και διαφορετικών πιστεύω. Για παράδειγμα, ο ανεστραμμένος σταυρός που χρησιμοποιούν οι σατανιστές, είναι προσβολή και βλασφημία στο σύμβολο πίστης των χριστιανών, και σκοπό έχει να εμπαίξει και να βλασφημήσει. Ακόμα, η απεικόνιση του Μωάμεθ και μάλιστα σε γελοιογραφία, αποτελεί υπέρβαση των ορίων του συμβολικού λόγου και προκαλεί θυμό στους πιστούς. Επίσης, η υποχρεωτική χρήση της μαντίλας από τις μουσουλμάνες σε πολλές χώρες της ανατολής αποτελεί σύμβολο και η παραβίαση αυτού του κανόνα από αλλόθρησκες γυναίκες οι οποίες εισέρχονται σ’ αυτές τις χώρες, συνιστά προσβολή του συμβόλου και δεν αποκλείεται οι παραβάτες να υποβληθούν ακόμα και σε λιθοβολισμό.

Επομένως, η προσβολή των συμβόλων, μέσα στα πλαίσια του συμβολικού λόγου και της ελευθερίας της έκφρασης σε δημόσιους χώρους, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις και να προκαλέσει αντιδράσεις. Όμως τα σύμβολα θα πρέπει να προκαλούν σεβασμό και όχι φόβο. Σίγουρα υπάρχουν όρια στο συμβολικό λόγο και αυτά είναι να μην προσβάλλονται τα πιστεύω και οι ιδιαίτερες ταυτότητες των ατόμων που πιστεύουν σ’ αυτά. Τα όρια αυτά όμως δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να καθορίζονται από το νόμο. Σε αντίθετη περίπτωση, θα γινόταν λόγος για ωμή λογοκρισία. Η κοινωνία από μόνη της πρέπει να αποκτήσει την κουλτούρα να σέβεται τη διαφορετικότητα.